Hans Rosling çamaşır makinasının 20.yüzyılın en önemli icatlarına örnek olarak veriyor. Ona göre çamaşır makinasının günlük hayattan kazandırdığı vakitle, özellikle kadınlar, okumaya eğitime ve hayatın diğer yönlerine daha fazla vakit ayırabildiler. Feminist düşünce çamaşır makinası üzerinde düşünmeyi
aşsa da, mühendis ya da sosyolog gözüyle; özellikle modern endüstriyel kapitalizmin kazanımlarını temsil etmesiyle dikkate değer olduğunu söyleyebiliriz.

Hans Rosling, etkileyici bir sunum yapıyor; aynı anda alışılageldik bir ‘ekolojizm’ eleştirisi. Motorlu taşıma yerine bisiklet binmeyi dile getiren ekoloji duyarlı ‘ecology concerned’ öğrencilerine, “kaçınız çamaşırlarını elde yıkıyor ki?” diye sorup onları morartıyor. Hatta konuşma bunu da aşıp bir kreşendoyla, modern kalkınma fikrinin kutsanmasına yükseliyor. Sanki,bir pişmanlığı şöyle hızla aklama, şuuraltı bir suçluluğu gizleme telaşı gibi bir şeyler var.

Çamaşır makinası, az gelişmiş milyarlarca insanın hayatını kolaylaştıracak bir buluş. Diğer bütün cihazlar gibi. Ancak her eve bir sürü cihaz yerleştirmenin ve bunları aralıklarla yenilemenin sistem için mecburi olduğu bir dünyada, sahip olduğumuz kalkınma paradigmasını sorgulamamız gerekiyor. Çünkü bu kalkınma paradigması, dünyanın yenilenemez kaynaklarının hızla dönüştürülmesini gerektiriyor. Tüm dünya Almanya gibi tüketse bize 7 dünya daha gerekiyor. Türkiye gibi tüketirse 3 dünya daha. Dünyanın enerji ihtiyacı 2050 yılında şimdikinin 4 katına ulaşacak. Bu amaçla dünya sathında devasa enerji şebekeleri planlanıyor, yapılıyor. Sadece Türkiye’de 500 civarında HES inşa halinde.

Peki ya gıda problemi? İnsanlar o kadar çok tüketiyor ki, obezite gelişmiş toplumlarda ciddi bir sağlık sorunu. Öte yandan 1 milyar insan sürekli açlık sınırında ve altında yaşıyor. Ülkesinde bir tane zeytin ağacı yetişmeyen bir Alman, zeytin ülkesi bir Türkiye’liden yılda 4 kat daha fazla zeytinyağı tüketiyor. Sanal su ihracı deniyor buna. Domateslerle, zeytinlerle, et ihracatıyla dünyanın bir yerinden başka bir yerine taşınan su. Bu ürünleri üretmek için yapılan “yoğun tarım”ın olumsuz etkileri, kirlenme ve daha bir çok müsibet.

Muhasebeyi iyi yapmamız gerekiyor; 150 yıllık endüstriyelleşme Dünya’nın kaynaklarını tükenme noktasına getirmiştir. Bu noktada mühendis bakış açısından daha çok insan bakış açısına, vicdani bakış açısına ihtiyacımız var. Yoksa gelecek kuşaklara doğurganlığı budanmış bir dünya anayı miras bırakabiliriz.

Rosling’in bahsettiği çamaşır yıkamak için nehir kıyısına kilometrelerce yürüyen kadını düşünelim. Rosling bu kadına “ekolojik götürüleri nedeniyle çamaşır makinası kullanmaması gerektiğini anlatamazsınız” diyor.. Elbette anlatabiliriz. Çünkü endüstriyelleşmiş toplumlardaki metropol insanı doğadan kopmuştur,kendini doğadan farklı düşünür; ancak o kadın doğayla içiçedir, aynı şeydir. Suyun nasıl bir yaşamsal döngü olduğunu bizlerden çok daha iyi bilir.

Üstelik, burada bir aldatmaca var. O da hepimizin temiz çamaşırlar için bir çamaşır makinasına ihtiyacı olduğu dayatmasıdır. Bakış açımızı değiştirelim ve soralım: haftanın 5-6 günü kullanılmadığı halde neden hepimizin ayrı bir çamaşır makinasına ihtiyacı olduğu söyleniyor? Rosling’in önce kendi zihninin zincirlerinden kurtulması gerekiyor, aslında hepimizin de…

2012′de E-ticaret hakkında iyimser olmamak için bir neden yok görünüyor. Ama durumu abartmamakta da fayda var.

2011 yılında; %60′a yakın büyüme sağlayarak 22 Milyar TL’ye ulaşan sektörün, bir önceki yılda (2010) 15 Milyar TL’lik hacme sahip olduğunu düşünürsek 7 Milyar TL’lik bir hacim artışından bahsediyoruz. [1]  Artık 3-5 yıl önceki ön yargıların hem tüketiciler hem de yatırımcılar tarafında kırılmaya başladığının ispatı oluyor bu. 2012 yılı için baktığımızda, Türkiye bu yıla da hızlı girdi. Hemen her gün yeni bir fırsat ve dikey e-ticaret hizmeti görüyoruz.  2011 satın almalar ve dış yatırımların geldiği bir yıldı, 2012′de öyle olabilir. Şimdi kısaca öngörülerimizi yazalım :

• Türkiye’nin rekor dış ticaret açığını kapatmaya yönelik politikalar ve yüksek kur ithalat üzerinde baskı oluşturup fiyatların yükselmesini sağlayabilir. Bu da özellikle ithalata dayalı e-ticaret hizmetlerinde satışlarda daralma (özellikle tüketici elektroniği) yaratabilir.
• Fırsat siteleri ve özel alışveriş siteleri daha çok Türkiye’nin üretici veya hizmet sağlayıcı olduğu pazarlarda, iç talebe yönelik bir stok eritme kanalı gibi çalıştılar. Düşük kar marjları vardı belki ancak istikrarlı bir büyüme ve nakit akışıyla başarılı oldular. Şimdi bunlara daha yüksek kar marjı sunan dikey e-ticaret kanalları da eklenecek.
• E-ticaret tamamen iç talebe dayalı olduğu için makro ekonomik gidişhat çok belirleyici. 2011 yılında Türkiye %9 büyümüştü, 2012′de ancak %4 büyüyeceği tahmin ediliyor. Dün Standart&Poors Türkiye’nin Avrupa’daki dalgalanma ve resesyon yüzünden kırılgan hale geldiği uyarısında bulundu.
• Global ölçekte baktığımızda, bölgesel olarak bir para dalgalanması yaşanıyor. Özellikle Avrupa ekonomik bölgesinde; sıkışan ve yavaşlayan ekonomilere para takviyesi yapılarak likidite yaratmak ve iç talebi canlandırma amaçlanıyor. Daha 2 gün önce Avrupa Merkez Bankası 530 Milyar Euro‘yu Avrupa’daki 800 bankaya borç verdi. Bu 6 ay önceki 489 Milyar Euro ile toplarsanız , toplam 1 Trilyon Euro’nun Avrupa’ya enjekte edildiğini görüyoruz.  2011′de işler Avrupa (ve Amerika) için kötü gitmişti, yatırımcılar Türkiye’ye yönelmişti.
• Özellikle perakende markaları, 2012′de e-ticaret yatırımlarına devam edecekler. 2012′de sürekli özellikle marka e-ticaret sitelerinin açıldığını duyacağız.
• Dikey sektörlerde ise; Çocuk / Bebek Malzemeleri, Spor Malzemeleri, Mobilya, Ev Tekstili, Kozmetik ve  Gıda sektörleri ümit vaadediyor. Bazı isimler çoktan bu alanlara yatırım yapmaya başladılar bile. Ancak halen büyük boşluklar olduğunu düşündüğüm dikey sektörler bunlar.
• Ödeme metodları çeşitlenecek. PayPal, iPara ve mikro ödeme seçeneklerinin çeşitlenmesi ile kişi başına düşen alışveriş sayısı (bir tüketicinin farklı e-ticaret siteleri üzerinden yaptığı alışveriş sayısı) ortalaması da artacak. Örneğin şimdiye kadar belki sadece tek 1 siteden alışveriş yaptınız, ama bu sayı artacak.

Oturup serinkanlı şekilde baktığımızda, e-ticaret sektörünün 2011′den daha büyük bir atılım yapması nesnel koşullarla pek mümkün görünmüyor. Kötümser olmaya gerek yok. Zira yine de 2012′de sektörün %35-%45 civarında büyümesi mümkün. Bu da müthiş bir büyüme. Webrazzi E-Ticaret 2012′de BKM Başkanının telaffuz ettiği 2012′de %100 Büyüme için ise ‘fazlaca iyimser bir temenni‘ yorumu yapılabilir sadece.

Ancak bir çok e-ticaret işletmesinin henüz mobil sitesi yok. Büyük fırsatlar kaçırılmaya devam ediyor. Üstelik durum sadece e-ticaret tarafında böyle olmakla kalmıyor. E-Consultancy’nin yazısında Google’in yaptığı bir ankete en büyük reklam verenlerin %79′unun mobil sitesi yok.

3G ağların Dünya yüzölçümünün %45′ini kapsadığı bir çağda yeni yayına geçecek tüm E-Ticaret girişimleri mobil taraflarını boş bırakmamak durumundalar…

E-Consultancy’nin yazısını okumak için : http://bit.ly/wFasDg

Bu konularda yazmaya devam edeceğim umarım..

Ancak Gartner uzmanları uyarıyor ;  “…Mobil kanalın etkisi hafife alınmamalı çünkü diğer kanallara satış yönlendiriyor..” Haberi buradan okuyabilirsiniz.

Multi-Channel (çok kanallı) e-ticaret diyip duruyoruz nice zamandır.

Android için örnek bir sayfa.

Bu arada;  IBM Websphere Commerce’in de Feature Pack 4′ünde, ürünün Çok Kanallı Ticaret’in lider çözümü olma iddiası da sürüyor. Özellikle Android ve tablet cihazlarda  hem “Native” hem de HTML tabanlı uygulamalar sunuyor.

Her türlü cihazda görüntülenebilen siteler için “Responsive Web Design” kavramı bu bağlamda gün geçtikçe önem kazanıyor. Hazırladığınız web sitesinin her türlü cihazda görüntülenebilmesini istiyorsanız bu teknolojiye bir göz atmalısınız. Geliştirilen frameworklerden biri olan Skeleton’un sayfasında mantığı şıp diye kavrayacaksınız :

http://www.getskeleton.com/

Aynı HTML farklı cihazlarda düzgün görüntülenebilir!

İdeoloji cenahında işler böyle iken tabi bir de para tarafı var.  iPad ve benzeri cihazlar bir dönüşüm yarattı. Neydi bu dönüşüm : bu cihazlar artık sadece birer cihaz değil, reklam ağının bir kanalı, müşteriye temas noktası. Hatta tüketici olarak kontrolünü yitirdiğimiz, “yabancı bir el”.  Yeni medya diye diye reklamcı dostlarımızın eteklerinin zil, davul ne varsa çalmasına sebep.  Android kullanıyorsanız da üzülmeyin Apple cihazları kadar olmasa da size göre de bir şeyler var.

Bunun dışında kalan evimizdeki ADSL gibi kanallar nasıl para getirecek peki? ISP’lerin ADSL aboneliklerinden kazandıkları parayla değil elbette. Hele reklama oluk oluk para akıtan bu canavarların, ADSL gelirleriyle büyümeleri mümkün değil. İnternet bağlantılarımız da paraya çevrilmek zorunda. Nasıl mı? Eski bir deyimle: “Bal tutan parmağını yalar”

ISP’ler ve özellikle de Türk Telekom, her ADSL kablosunun öbür ucuna sahip ve istediği zaman bir hızla dolan videoların bolluk iklimini, istediği zamansa 70 bayta muhtaç olunan bir dünyayı yaratabilir. Hangi içeriğin sayfada “çıt” diye açılacağını, hangisinin açılmasının yıllar alacağını bu güçler belirleyecek. Parayı vereninki oluk oluk akacak, vermeyenin fukara çeşmesi  kuruyacak. DPI (Deep Packet Inspection) vb gibi merkezi ağ yönetim araçları yalnızca güvenlik sebebiyle isteniyor değil ya.  Bütün bunlar benim spekülasyonum ama yine de Ece Ayhan’ın deyimiyle “bir düşünülsün isterim”.

Bu iç büyümenin yanında sansür -kendimizi kandırmayalım- piyasa için pek sorun değil. Hele ki iktidarın, dümen suyundan kafasını çıkarmadan giden, inovasyon yoksunu bir toplumda; iç talep büyümesi öyle yada böyle gerçekleşecek. Kontrollü bir büyüme ile; maneviyatımız inkişaf ederken, piyasanın risk yönetimi işi de aradan çıkacak. Sonra duymadım demeyin.