Ancak Gartner uzmanları uyarıyor ;  “…Mobil kanalın etkisi hafife alınmamalı çünkü diğer kanallara satış yönlendiriyor..” Haberi buradan okuyabilirsiniz.

Multi-Channel (çok kanallı) e-ticaret diyip duruyoruz nice zamandır.

Android için örnek bir sayfa.

Bu arada;  IBM Websphere Commerce’in de Feature Pack 4′ünde, ürünün Çok Kanallı Ticaret’in lider çözümü olma iddiası da sürüyor. Özellikle Android ve tablet cihazlarda  hem “Native” hem de HTML tabanlı uygulamalar sunuyor.

Her türlü cihazda görüntülenebilen siteler için “Responsive Web Design” kavramı bu bağlamda gün geçtikçe önem kazanıyor. Hazırladığınız web sitesinin her türlü cihazda görüntülenebilmesini istiyorsanız bu teknolojiye bir göz atmalısınız. Geliştirilen frameworklerden biri olan Skeleton’un sayfasında mantığı şıp diye kavrayacaksınız :

http://www.getskeleton.com/

Aynı HTML farklı cihazlarda düzgün görüntülenebilir!

İdeoloji cenahında işler böyle iken tabi bir de para tarafı var.  iPad ve benzeri cihazlar bir dönüşüm yarattı. Neydi bu dönüşüm : bu cihazlar artık sadece birer cihaz değil, reklam ağının bir kanalı, müşteriye temas noktası. Hatta tüketici olarak kontrolünü yitirdiğimiz, “yabancı bir el”.  Yeni medya diye diye reklamcı dostlarımızın eteklerinin zil, davul ne varsa çalmasına sebep.  Android kullanıyorsanız da üzülmeyin Apple cihazları kadar olmasa da size göre de bir şeyler var.

Bunun dışında kalan evimizdeki ADSL gibi kanallar nasıl para getirecek peki? ISP’lerin ADSL aboneliklerinden kazandıkları parayla değil elbette. Hele reklama oluk oluk para akıtan bu canavarların, ADSL gelirleriyle büyümeleri mümkün değil. İnternet bağlantılarımız da paraya çevrilmek zorunda. Nasıl mı? Eski bir deyimle: “Bal tutan parmağını yalar”

ISP’ler ve özellikle de Türk Telekom, her ADSL kablosunun öbür ucuna sahip ve istediği zaman bir hızla dolan videoların bolluk iklimini, istediği zamansa 70 bayta muhtaç olunan bir dünyayı yaratabilir. Hangi içeriğin sayfada “çıt” diye açılacağını, hangisinin açılmasının yıllar alacağını bu güçler belirleyecek. Parayı vereninki oluk oluk akacak, vermeyenin fukara çeşmesi  kuruyacak. DPI (Deep Packet Inspection) vb gibi merkezi ağ yönetim araçları yalnızca güvenlik sebebiyle isteniyor değil ya.  Bütün bunlar benim spekülasyonum ama yine de Ece Ayhan’ın deyimiyle “bir düşünülsün isterim”.

Bu iç büyümenin yanında sansür -kendimizi kandırmayalım- piyasa için pek sorun değil. Hele ki iktidarın, dümen suyundan kafasını çıkarmadan giden, inovasyon yoksunu bir toplumda; iç talep büyümesi öyle yada böyle gerçekleşecek. Kontrollü bir büyüme ile; maneviyatımız inkişaf ederken, piyasanın risk yönetimi işi de aradan çıkacak. Sonra duymadım demeyin.

İlk 10 : 2011'in teknoloji trendleri

Bugün bir çoğumuz Türkçe Q klavye kullanıyoruz. Türkçe Q klavye demek , standart QWERTY (en üst sıradaki harflerin sırasıyla yazımı) klavyeye Türkçe alfabede kullandığımız ç,ü,ğ gibi çengelli harflerin eklenmiş hali demek. Dikkat ederseniz bu Türkçe’ye özgü harfler genelde klavyenin sağ yanına yığılmış durumda. Bunun da nedeni , İngilizce klavyeden uyarlanmış olması. İngilizce Q klavyede bu sağ tarafta noktalama işaretleri bulunur. Türkçe Q klavye yapılırken de burdaki noktalama harfleri sağa sola dağıtılıp yerlerine Türkçe karakterler yerleştirilmiş. Türkçe’nin dil özellikleri, harflerin kullanım sıklıkları ve buna uygun ergonomi gereksinimleri ne kadar dikkate alınmıştır dersiniz?

Kaldı ki Türkçe olmasa da QWERTY klavyenin kendisiyle ilgili temel  bir kaç itirazlar var :

1. Bu klavye dizilimi zaten 1827 yılında bir karşı-mühendislik ürünü olarak icad edilmiş bir dizilimdir. O yıllarda operatörler yazımda yüksek hızlara ulaşmışlardı. Ancak bu yüksek hata demekti. Bu hatanın sebebi de o yıllarda kullanılan klavyelerde en sık kullanılan harfler yakın dizilmişti. Bu da hızı arttırırken hatayı oranını da yükseltiyorlardı. Daktilo üreticileri QWERTY klavyeyi icad ederek, harfleri dağıtarak ve anti-ergonomik bir dizilimle yazım hızını yavaşlatmayı amaçlamışlardı. Kısaca bu klavye sadece Türkçe’ye değil İngilizce’ye de uygun değildir. (Türkçe dışındaki sesli harflerin – a,e,i,o,u- dağılımına bir bakın ne kadar dağınık olduğunu göreceksiniz)
2. Şu an kullandığımız klavye tuş diziliminin güncel kullanımımıza uygun olmadığı dile getiriliyor. Örneğin neden @ işaretini bugün bu kadar çok kullanırken, SHIFT + 2 tuş kombinasyonunu uygulamak zorundayız ? Neden kullanışsız gözüken PRTSC, SYSRQ, BREAK gibi tuşlar halen klavyede yer işgal ediyor. Gelip gelebileceğimiz en ileri klavye tasarımı bu olamaz herhalde.

Bu nedenlerle Q klavye yerini F klavyeye bırakacak gibi görünüyor. Türkçe yazan bir toplum olarak neden yazmanın alışılmış zorluklar getirdiği Q klavyeyi , F klavyeye tercih edelim ki? F klavye özellikle Türkçe’de en çok kullanılan harfleri en ergonomik pozisyonlara yerleştirmek gibi, Türkçe dili ve yazısı ile iyi ilişkiler üzerine kurulmuş bir klavye. Örneğin  Türkçe’de en çok kullanılan sessiz harflerden “K” harfi F klavyede en kolay tuşlanan yerlerden birine, sağ elin işaret parmağına konmuştur. Sesli harfler önemleri ve sıklıkları orantısınca yine kolay erişilebilir noktalardadır.

Q klavyede epey hızlı yazan biri olarak F klavyeye geçmeyi ciddi ciddi düşünüyorum.  Uzun yazılar sonrasında bileklerimdeki yorgunlukları da azaltacağını umut ediyorum

Motorola Mobility denilen şey de şu : 2010 yılında Motorola firması finansal sıkıntıları aşmak için ikiye bölünmüştü. Bu bölünmeden Motorola Solutions ve Motorola Mobility ortaya çıkmıştı. Solutions firmanın daha geleneksel işi olan kurumsal iletişim sistemleri geliştirme ve satışına devam ederken, Motorola Mobility ise gelecek vaadeden karlı bir şirket olarak üstündeki yükü atmıştı. Bizim tüketici elektroniği tarafında bildiğimiz Motorola, işte bu Motorola Mobility oluyor.

Bu satın almayla, Google’ın bünyesindeki en büyük geliştirme projesi olan Android’in başarısının önündeki patent engeli aşılmaya çalışılıyor. Google genç bir teknoloji firması ve elinde Android’i başarıya ulaştıracak kadar patent yok.  Örneğin dokunmatik ekran için daha rahat kullanım sağlayacak yeni bir tasarım planlıyorsunuz, ama bir bakıyorsunuz patenti bilmem ne firması tarafından alınmış bile. Yorucu olsa gerek. Düşün, tasarla, patenti araştır, küfür et ve en başa dön. Buna “lack of Intellectual Property” diyorlar İngilizce, yani fikri mülkiyet eksikliği.   Patent engeli, ürünün geliştirilmek istendiği kritik noktalarda önlerine çıkıp başlarını ağrıtmaya başladığından beri buna benzer bir satın alma Google tarafından planlanıyordu. Netekim Haziran ayında Apple’in başını çektiği RIM , Microsoft, Ericsson ve Sony’nin oluşturduğu bir konsorsiyum müflis Nortel’in 6.000 patenti için 4.5 milyar dolar ödeyerek , Google’ın elinden bu patentleri çekip almıştı. Android işletim sistemi patent sahiplerinden gelen, lisans ücreti talepleri ve engellemelerle sıkışmış durumdaydı. O kadar ki her Androidli cihaz için patent sahiplerine 60 $ ödemek gerekebilecek bir dava savaşları sürecine giriliyordu.

Ancak Google pes etmedi  zira Android’in geleceği ciddi anlamda bu patent krizinin aşılmasına bağlıydı. 12 Ağustos’ta resmi açıklamayla duyurulan  son zamanların en büyük satın alması Motorola hisselerine 12.5 milyar $ ödenerek gerçekleşti. Larry Page Google’ın amacını şöyle açıklamış :

supercharge the Android ecosystem

Supercharge derken tabi ne demek istiyor ona değinmemiz lazım. Öncelikle Motorola’nın bu patent havuzu Android’in geliştirilmesini ciddi anlamda rahatlatacak.  Net rakam 17.000 kesinleşmiş , 7000 pending (yani şu an süreci devam eden, kesinleşmemiş) patentten bahsediyoruz. Peki bu kadar geniş bir havuzda Google’ın dikkatini hangileri çekiyor. Amaç Android’i “supercharge” etmekse hangi patentler bu işe uygun görülüyor tabi ki bu soruyu sormamız gerekiyor. Çünkü bu sorunun cevabı hem Android’in gelişim çizgisini belirleyecek hem de tablet savaşlarındaki gidişhata etki edecek.

Düğümü çözecek olan patentler

Android’i davalardan koruyacak, Apple, Microsoft  ve RIM’a karşı rahatlatacak patentlerin, Motorola’nın 17.000 patentinden yalnızca 18 tanesinin stratejik önemde olduğu ve bunların Motorola’anın  özellikle  lokasyon hizmetlerine ait inovasyonlar, anten tasarımları, dokunmatik ekran teknolojileri ve üçüncü jenerasyon kablosuz teknolojileri için gerekli patentleri olduğu yazıldı geçen hafta. Google’in hali hazırda sahip olduğu 1000 patente eklenen 17.000 patent gibi görünse de , aslında o en önemli 18 patent için yapılmış bir satın alma diye düşündüğümüzde, ödenen 12.5 milyar doların önemi ortaya çıkıyor. Özellikle bilişim teknolojileri alanındaki teknolojilerin ne kadar para ettiğini görüyoruz modern ekonomi içinde. Bu konu dışı olacak ama, hemen  patentlerin aslında bilimsel ve teknolojik gelişimin engeli olduğunu savunan çeşitli düşünceleri akla geliyor. Örneğin aslında sosyalist falan değil ultra-kapitalist olan Korsan Parti bildirgesi geliyor. Bu patentler özellikle yeni ekonominin köşe taşı. Patentler -yani teknoloji üzerindeki tekeller- olmadan bu ekonomi yaşayabilir mi, nasıl yaşar, bunların tartışılmaya başlanması gerekiyor. Teknolojik çalışmaları sistem finanse etmezse kim eder? Kimse edebilir mi?

Android tablet rekabetinde ne yapabilir ?

Apple giderek büyüyen tablet pazarında öncü ve lider durumunda. Hem arayüz , kullanıcı deneyimi diye dillendirdiğimiz alanda, hem de para kazanan ve kazandıran bir uygulama ekosistemi kurarak pekiştirdiği krallığında Android temelli tabletlerin büyük bir telaş yarattıkları söylenemez. Ipad halen telefonlarında Android kullananları bile kendine çekiyor. Rakamlara baktığınızda iPad geçen Haziran ayı başında 25 milyonuncu iPad’in satıldığını duyurmuştu. Bu çeyrekte (Temmuz-Ağustos-Eylül 2011′de) yaklaşık 8 milyon iPad satmayı planlıyor Apple.

iPad satışlarının  tüm rakiplerinin toplamından fazla olduğu, çok daha ileri bir uygulama çeşitliliği ve kullanım kolaylığı sunduğu tablet pazarında en tehlikeli rakibi Samsung Galaxy’nin yaşadığı problemler de göz önüne alındığında (1,5 milyon androidli Galaxy tablet satılmasına rağmen), Android kullanan tablet cihazların biraz daha zamana ihtiyaçları var. Bunun için de Motorola’dan alınan o 18 stratejik patent çok önemli. Android’in Google için olduğu kadar.

My company, intexis, has been working with a German partner for three years, so i experienced, many Europeans were hesitating to establish business relationships with Turkish people. The ones, with existing relationships because of Textile sector in past 30 years were luckier, but Internet is something relativetely new, investors from this sector are new as well.

The speech I mentioned above took place at the end of 2009, many things has changed but direct investments to the Turkish Internet market is still at very low levels. There are barriers : missing legal regulations, opaque market, lack of information and cultural differences.

Turkish internet sector has been expecting direct investments from outside of the country , as happened in cases like GittiGidiyor.com, YemekSepeti.com and some others in the past. Almost two years passed after  2009 with only small acquisations have been done from Turkish internet sector.  Neverthless, e-commerce has rapidly grown after financial shake in 2008 (Shobbo.com, Koysepete.com) in past 2 years  many e-commerce and B2C sites has launched for emerging areas like apparel and shoes, mother & baby care , food supply, consumer electronics etc.  Group based shopping, private shopping and coupon applications are trending businesses in past 2 years. Markafoni has started a trend in private shopping, in which of many others has followed : Limango, Alamarka… In 2010, Markafoni has raised 4.7 million Pound (11 million Turkish Lira) funding from investment group Trayas. Otto Group’s Limango surely continues to pushing the market. Shopping giant Groupon has entered into market with SehirFirsati.com. Groupon had created 644 $ millon  in the first quarter of this year worldwide.

Many others are seeking for opportunities : Trendyol, Grupfoni, Grupanya, Alamarka… Recently Turkish retailer Boyner has launched their discount shopping for fashion brands : Morhipo. It is a question mark which players will succeed in market but obviously market is growing so staying power and financial support will be important for a prospect future.

E-commerce is growing , i said, lets look at the numbers to formalize it a little bit : according to BKM (a local agency for electronic transactions) in the first quarter of 2011, 28 million credit card transaction has been committed over e-commerce sites, which represents a %40 percent of growth comparing to Q1 -2010. Turnover raised up 45% and reached to 4.8 billion Turkish Lira ( $ 3.2 billion ). Most of this turnover goes into “services” like restaurants , sports center etc. This situation has been commented group and discount shoppings has created an enormous activity in sector. It’s being projected this volume would be reached 20 billion Turkish lira (13 $ billion)  in this fiscal year.

Good numbers, huh?  Lets look into HepsiBurada.com’s numbers for Q1-2011 which is originally published at Webrazzi. HepsiBurada.com is a dominant power in Turkish internet retail sector. According to their report, Hepsiburada.com has gained 205.000 new users and reached 2.5 million total users at the end of Q1. With a  13,5 million monthly visits , Hepsiburada.com has a noticable increase in sales of apparel, cosmetics and shoes; which is a also fact that Turkish users, especially women are getting familiar with buying clothes and shoes from the  net. Women shoppers has increased by 40% compared to last year which is also one of the reasons for success of Trendyol.com. Trendyol.com has created a market for discount shopping in fashion and apparel offers brands like Lacoste, Chanel, Gucci in a outlet retail style. New startups like EnModa.com,YeniModa.com , Zizigo.com will be trying to establish strong positions in current e-commerce scene.

Finally, it is not a suprise to have investor attention focusing to a rapidly expanding e-commerce market. When this article is being written, ePlanet Capital (which is formerly invested in Skype and Baidu), has raised a fund to private shopping startup vipdukkan.com. According to webrazzi.com fund has  acquired %21,50 of the company.

Sounds something like swimming in safe waters of a promising market expansion at online shopping, but still  these investments are important for whole internet sector in Turkey.

I will tag english content with a “english” tag as a rule. Consequential tags will be applied afterwards. First sorry for my english and  mistakes of anykind , it will help me to a better english though

Bu sıralamanın ne anlama geldiğini  wikipedia ile açıklayacak olursak : NRI , ülkelerin bilgi ve iletişim teknolojilerinin yarattığı fırsatlardan yararlanma eğilimlerini sıralamayı amaçlıyor. (Bkz : NRI@Wikipedia )

Türkiye dünyanın 17. büyük ekonomisi olduğunu iddia ediyorsa; geleceğe  ekonomik büyüklüğünü geliştirerek sürdülebilir bir büyüme ile hazırlanmak istiyorsa, sürdürülebilir ve gelişkin bir ekonomik geleceğin temelini hazırlayan bilgi teknolojilerini özümsemek durumunda * .

Bırakın bu teknolojileri özümsemeyi, yasaklar, alt yapı yetersizlikleri ile boğuşuyoruz. Siyasal arenada ise bilişim politikaları ülke gündemine giremediği gibi, güç odakları tarafından sınırlayıcı yasalarla ve stratejiden yoksun “stratejilerle” güdülmeye çalışılıyor. Daha çok dinleme, e-devlet, telekulak, izleme faaliyetleri ve “internet üzerinden işlenen suçlar”ın kontrolüne adamış durumdayız enerjimizi.

İnsanlığın asıl ilerlemelerinin, her bireye bir polis ile değil, özgürleşme ile olduğunu aklımızda tutmalıyız. Bütün özgürlük devrimleri, iktidarın denetlemelerine karşı mücadeleler sonucu olmuştur.

Demokrasi, bu mücadeleleri medenileştirmek,kansız hale getirmek kadar; ortak , pozitif ve uzlaşmacı bir aklın siyasette yer bulması görevine de sahiptir.

Ve bu görev, pasif bir durum değil, yurttaşların katılımıyla sağlanabilecek aktif bir dışavurum halidir.

——————

* Bilişim teknolojilerinin sürdürlebilir bir ekonomik geleceğin altyapısı olduğu tespiti bahsi geçen rapora ait.

2010 Küresel Bilişim Teknolojileri Raporunu buradan indirebilirsiniz

Netdaş Hareketi

Bu türden menüler, web işinde arayüzlerin ayrılmaz parçalarıdır. İçeriğe çok yakın yerlerde,  görülmenin yüksek olduğu bölümlerde, bütün içeriği sınıflandıran aynı zamanda onlara erişim sağlama iddiası olan işlevler sunmakla yükümlüdürler.

Ammaa…İçeriklerin ya da işlevlerin çok farklı kanallarda gruplandığı sitelerde, bu ana menüler dallanmalar içermek zorundadır. Bu dallanmalar, kullanıcının istediği içeriğe veya işleve gitmesini kolaylaştırmak için çoğunlukla hiyerarşik olarak sunulurlar. Önemli olanın hızlı erişim işlevi olmasına rağmen, genelde bu öğeler içerik ve işlev kataloğunun hızlıca gözden geçirilebilmesi işini de üstlenirler.

Ve birbiriyle kimi durumlarda çelişen görevler yüklenen her fonksiyonel yapı gibi

sıkıntılara yok açarlar.

Bu sıkıntılardan birincisi arayüzden beklenen görevlerin kimi zamanlarda çelişmesinden kaynaklanır. Bu türden kırılgan bir menü; içerik ve işlev bölümlerinin okunulup anlaşılmasını sağlayacak kadar uzun görüntülenmelidir. Fakat hızlı gezinmeye imkan verecek şekilde de tutarlı ve çabuk olmaları gerekir.

Televidyon.com’daki gibi bir menü, kullanıcı fare işaretçisini üzerinde tuttuğu sürece altındaki dallanmaları gösterir. Üstelik kullanıcı birbiriyle aynı seviyedeki dallanmalar arasında gezinebilir.

Bruce Tognazzini‘nin şöyle yazmış :

Hiyerarşik menülerin tıkandığı nokta nedir ve bu darboğazı aşmak için Macintosh’ta, Windows’ta olmayan hangi teknik kullanılmıştır? Uygulanabilecek başka teknikler düşünebiliyor musunuz?

Buradaki sorun birinci ve ikinci seviye menüler arasındaki geçiştir. Windows’ta kullanıcı açılan menüye geçerken aşağıdaki menüye kaymamaya dikkat etmek zorundadır.

Televidyon.com’da kullanılan menüde de benzer bir durum söz konusu.

Kullanıcının Mizah > AlkışlarlaYaşıyorum menüsünden, Sektör > Savunma Sanatı menüsüne gitmek istiyorum. Aslında beklediğim yönelim şu şekilde :

Fakat menüden çapraz yada kavisli şekilde bir hareketle çıktığımda bütün hiyerarşik menü kayboluyor. Tekrar kök menüye imlecle gidip, kök kısmından açıp yatay bir imleç hareketiyle baştan başlamam gerek. Yada aşağıdaki şekildeki gibi, önce yukarı kök menüye kadar hareket edip sonra yatay sonrada dikey fakat aşağı yönlü bir rota izlemeliyim.

Bu şekilde davranan menülerin, tekrarlı harcanan zihinsel efor yanında bir başka dezavantajı daha var: ergonomi. Konu insan yapısına dayanıyor. Fareyi elimizle (genelde – ayağımla kullandığım olmadı değil- kullanıyoruz ve bileğimizi bir yere yaslayarak hareket ediyoruz. Buna “pivot hareket” deniyor. Bir noktanın etrafında hareket eden manasında. Doğru çizgiler çekmek yerine eğriler çizmeye daha yatkın bir anatomiye sahibiz. Fakat bu türden menülerin buna uygun davranmadığını çok sık görüyorum.

Bunu düzeltmek için bir çok çözüm bulunabilir sanırım. Bruce Tognazzini‘nin Apple’in ilk dönemlerinde Mac için arayüz tasarlarken kullandığı yöntem düşünülebilir.[1] Günümüz web teknolojilerinde html, javascript, css  vb ile uygulamak çok zor olmaz herhalde. jQuery gibi nefis arayüzler varken üstelik.

Bu arada Bruce Tognazzi’ye referans verdim sürekli: kendisi bu konuda epey kariyerli bir abi.  Kendisi Apple’da Mac için arayüz tasarlamış ve 14 yıl çalışmış, sonra Sun Microsystem’de görev almış ,şimdi de  Norman Nielsen Group (ki bir tasarım, kullanılabilirlik ve test danışmanlığı firması) ortaklarından birisi.

—-

[1] http://www.asktog.com/columns/022DesignedToGiveFitts.html (6.soru)